Duurzaam materiaalgebruik: fundament of bijzaak in duurzaamheidstools?

GPR-gebouw: pragmatisch, maar kent ook beperkingen
In GPR-gebouw (versies 4.3 en 4.41) valt materiaalgebruik onder het thema milieu. De MPG-score is daarbij leidend, aangevuld met aspecten als hergebruik, circulaire en biobased materialen, losmaakbaarheid en hergebruikpotentie. Op papier lijkt een hoge GPR-score te wijzen op duurzaam materiaalgebruik, maar in de praktijk pakt dit vaak anders uit. 

Zo kan een hoge score op energie een lage score op milieu compenseren, omdat meestal naar de totaalscore – het gemiddelde over de vijf thema’s energie, milieu, gezondheid, gebruikskwaliteit en toekomstwaarde – wordt gekeken. Materiaalgebruik weegt daarbij slechts circa 14% mee en raakt daardoor snel ondergesneeuwd. Ook wanneer per thema een minimale score wordt gevraagd, ligt de eis voor milieu vaak lager dan voor andere thema’s – vermoedelijk omdat dit moeilijker haalbaar of kostbaarder is. Als de vereiste milieuscore niet haalbaar blijkt, wordt bovendien regelmatig onderhandeld om de eis te verlagen. Ten slotte biedt de DPG-score (DuurzaamheidPrestatie Gebouw) een uitweg: deze score voegt de thema’s energie en milieu samen tot één gemiddelde. Zo kan een hoge energiescore een lage milieuscore maskeren. Het gevolg is dat materiaalgebruik, als onderdeel van milieu, minder zichtbaar wordt en gemakkelijk onderbelicht blijft. 

BREEAM-NL: verplicht, maar niet leidend
BREEAM-NL kent negen milieucategorieën, waarvan materialen er één is. Binnen deze categorie zijn enkele punten (credits) verplicht, zoals duurzaam hout, het gebouwpaspoort (vanaf Very good) en MPG-reductie (vanaf Excellent). De categorie materialen weegt circa 12% mee in de totaalscore, aanzienlijk minder dan gezondheid en energie, die samen bijna 40% bepalen. 

In de praktijk streven projecten meestal naar de kwalificaties Very good, Excellent of Outstanding. Daarbij komt materiaalgebruik wel in beeld, maar de verplichte punten zijn beperkt: vaak slechts één, terwijl er meer mogelijk zijn. Bij hogere BREEAM-kwalificaties wordt automatisch ook op materialen gescoord, vooral omdat de keuzeruimte kleiner wordt en opdrachtgevers, tenders of het programma van eisen (PvE) aanvullende eisen stellen – niet omdat materialen de kern van de beoordeling vormen. 

Bij projecten met een traditionele bouwwijze zien we dat, wanneer er aandacht is voor materialisatie, vaak ongeveer de helft van de punten wordt behaald. Dat gebeurt bijvoorbeeld door materialen met lagere milieubelasting te kiezen, een materialenpaspoort op te stellen, duurzaam in te kopen, verantwoorde herkomst te waarborgen en robuuste toepassingen toe te passen. In de nieuwste beoordelingsrichtlijn worden voor een deel van deze veel gekozen maatregelen minder punten toegekend. De nadruk ligt nu sterker op milieuprestatieberekeningen, materiaalemissies en CO₂eq-uitstoot. Daardoor wordt het belangrijker om de milieubelasting van specifieke bouwmaterialen en vooral van de constructie te reduceren. Het bouwen in hout, met hergebruikt staal of met duurzaam beton met lage milieu-impact wordt gestimuleerd. Kortom, voor traditionele bouwmethoden zijn de te behalen punten beperkt. 

Materiaalgebruik is binnen BREEAM-NL verplicht, maar weegt relatief licht mee. In de nieuwste beoordelingsrichtlijn ligt de focus vooral op CO₂ en milieuprestaties, waardoor duurzame materiaalkeuzes belangrijker worden. Materiaalgebruik is dus verplicht, maar geen bepalende factor voor een hoge BREEAM-score. 

WELL: gezondheid boven milieu
Het duurzaamheidslabel WELL richt zich primair op de gezondheid en het welzijn van gebruikers. Materialen vormen één van de tien categorieën, met 27 eisen waarvan er 8 verplicht zijn. 

Dat lijkt veel, maar het thema wordt breed geïnterpreteerd. Zo gaat het ook over pesticiden en schoonmaakproducten. De eisen die wél over materialen gaan, richten zich vooral op chemische aspecten zoals formaldehyde en andere schadelijke stoffen. De milieubelasting van materialen over hun levenscyclus wordt niet meegenomen. Bovendien is WELL een Amerikaans certificaat dat niet is aangepast aan Nederlandse standaarden. Sommige verplichte eisen, zoals het verbod op asbest, zijn hier vanzelfsprekend en voegen weinig toe. 

Het resultaat is dat WELL vooral een label voor gezondheid en welzijn is. Hoewel dat ook een aspect van duurzaamheid is, speelt materiaalgebruik nauwelijks een rol. Een gebouw kan dus een WELL-certificaat behalen zonder dat er aandacht is besteed aan de milieu-impact van materialen. 

Vergelijking van de tools