Samen werken aan een veilige, gezonde en duurzame leefomgeving?
- BezoekadresKelvinbaan 40 (2e etage), 3439 MT Nieuwegein
- PostadresPostbus 1475, 3430 BL Nieuwegein
- Telefoon030-2311377
- E-mailinfo@lbpsight.nl
Dit artikel verscheen eerder in Bouwwereld.
25 augustus 2025
Waarom het MPG-systeem dringend aan verbetering toe is
In een reeks opiniestukken onderzoekt advies- en ingenieursbureau LBP|SIGHT de transitie naar duurzaam materiaalgebruik in de bouw. Het bureau verzamelt dagelijks kennis en ervaring over duurzaam materiaalgebruik vanuit zowel de bouw-, leveranciers- en grondstoffensector. Met deze inzichten wil LBP|SIGHT bijdragen aan de verduurzaming van de bouwsector.
De MilieuPrestatie Gebouwen (MPG) is gebaseerd op levenscyclusanalyse (LCA) en de Nationale Milieudatabase (NMD). De MPG-score helpt ontwerpers en bouwers bij het maken van duurzame keuzes en is een objectieve maatstaf bij aanbestedingen. Ook vormt de berekening input voor andere CO₂- of duurzaamheidsanalyses.
Toch signaleert Michel Diekema, adviseur bouwfysica, twee structurele knelpunten die de werking van het systeem belemmeren. Het eerste knelpunt gaat over de ruimte voor interpretatie in de rekenregels en invoeropties – het tweede over het gebrek aan transparantie in de onderliggende data. In dit artikel bespreekt hij beide knelpunten aan de hand van praktijkvoorbeelden en doet hij voorstellen voor verbetering, gericht op beleidsmakers en MPG-rekenaars.
Knelpunt 1: Interpretatieruimte in rekenregels
De bepalingsmethode voor MPG-berekeningen is op meerdere punten onvoldoende uitgewerkt. Hierdoor moeten rekenaars veel interpretaties en keuzes zelf maken, wat kan leiden tot uiteenlopende scores voor hetzelfde gebouw. Dit maakt objectieve vergelijkingen moeilijk.
Voorbeeld 1: onduidelijke toepassing van ‘hergebruik’
De optie ‘hergebruik’ kan worden aangevinkt bij bijvoorbeeld het toepassen van kozijnen uit een te slopen gebouw. Hoewel er een toelichting bestaat, is deze niet verplicht en laat ze veel ruimte voor interpretatie. Termen als “een substantieel deel” en “daadwerkelijk hergebruik” zijn niet concreet, waardoor de toepassing per project sterk kan verschillen.
Voorbeeld 2: ontbreken van gevelbevestigingsmiddelen
Bij gevelplaatmateriaal dat met aluminium bevestigingsmiddelen wordt gemonteerd, ontbreken deze bevestigingsmiddelen veelal in de milieuverklaringen. Er zijn geen aparte verklaringen voor aluminium of de bevestigingsmiddelen zelf. Het is onduidelijk of – en hoe – deze moeten worden ingevoerd. In de praktijk worden ze vaak weggelaten, ook door ons, bij gebrek aan passende alternatieven.
Voorbeeld 3: niet-schaalbare milieuverklaringen
Veel producten in de NMD zijn niet schaalbaar. Een voorbeeld hiervan is de betonnen druklaag die niet schaalbaar is en waarvoor in de milieuverklaring bovendien geen dikte is opgegeven. In de praktijk wordt dit product toegepast bij sterk uiteenlopende vloerdiktes, wat leidt tot onnauwkeurige en mogelijk misleidende berekeningen.
Voorbeeld 4: onduidelijkheid over categorie 2-milieuverklaringen
De NMD maakt gebruik van drie categorieën milieuverklaringen: productspecifiek (1), branchegemiddeld (2) en standaardwaarden (3). Deze indeling leidt tot verwarring, vooral bij categorie 2. In de praktijk wordt een categorie 2-verklaring vaak toegepast zodra een leverancier is aangesloten bij een branchevereniging, zonder dat wordt getoetst of het product daadwerkelijk representatief is voor de verklaring. Denk bijvoorbeeld aan een betonnen vloer: eigenschappen zoals sterkteklasse en hoeveelheid wapeningsstaal worden vaak niet meegenomen, terwijl deze wel bepalend zijn voor de milieuprestatie. De huidige bepalingsmethode geeft onvoldoende houvast voor het gebruik van categorie 2-verklaringen, waardoor het risico bestaat dat ze onjuist worden toegepast.
Oplossingen: drie verbeteringen voor meer duidelijkheid en betrouwbaarheid
Om de interpretatieruimte te verkleinen en de betrouwbaarheid van MPG-berekeningen te vergroten, zijn drie verbeteringen nodig:
1. Stel duidelijke richtlijnen op
Stel duidelijke richtlijnen en spelregels op, vergelijkbaar met de systematiek die bij Bijna EnergieNeutrale Gebouwen (BENG) en bij energielabels wordt gehanteerd. De energieprestatie van gebouwen in Nederland wordt bepaald volgens de NTA 8800, een uitgebreide handleiding met gedetailleerde spelregels en richtlijnen. Een uitgebreide handleiding vermindert ruimte voor interpretatie en zorgt voor meer consistente en objectieve MPG-berekeningen.
2. Zorg voor schaalbare en toepasbare milieuverklaringen
Maak milieuverklaringen beter toepasbaar in de praktijk door ze schaalbaar en gestandaardiseerd te maken. Dit kan vergelijkbaar zijn met de forfaitaire opwekkingsrendementen in berekeningen voor (BENG). Deze vooraf bepaalde waarden kunnen zonder productspecifieke kwaliteitsverklaring worden gebruikt. Wie meer detail wil, kan kiezen voor een productspecifieke verklaring van een fabrikant – net zoals bij BENG met kwaliteitsverklaringen gebeurt.
3. Versimpel en verduidelijk de categorieën milieuverklaringen
Er zijn twee oplossingsrichtingen om de categorieën milieuverklaringen beter toepasbaar te maken: schrap categorie 2 en werk alleen met categorie 1 en 3. Zorg er daarbij voor dat categorie 1 verplicht transparant is over aannames en onderliggende data. Of: behoud categorie 2, maar stel dan duidelijke en controleerbare spelregels op voor het gebruik ervan, zodat het voor iedereen helder is wanneer en hoe deze verklaringen toegepast mogen worden.
Knelpunt 2: Gebrek aan transparantie in LCA-data
De MPG-score is gebaseerd op milieuverklaringen in de NMD. Leveranciers kunnen vrijwillig LCA’s laten opstellen om hun producten hierin op te nemen. Hoewel dit bijdraagt aan een groeiende database, zijn de onderliggende data en aannames vaak niet openbaar. Dit maakt het voor rekenaars lastig om te beoordelen of een milieuverklaring representatief is voor het betreffende product. Daardoor is het moeilijk vast te stellen of een product daadwerkelijk de meest duurzame keuze is.
Voorbeeld: houten versus aluminium kozijn
In theorie scoort hout beter dan aluminium op milieu-impact. Toch kan een houten kozijn met niet-duurzame verf in de NMD slechter scoren dan een aluminium variant. Dit komt doordat aannames over bijvoorbeeld verf of transport niet zichtbaar zijn in de productkaart. Daardoor kan een minder duurzame keuze onbedoeld gunstiger uit de MPG-berekening komen.
In de huidige situatie moeten rekenaars dus alert zijn op verborgen aannames. Wie echt een eerlijke vergelijking wil maken, is vaak afhankelijk van een LCA-expert met toegang tot de achterliggende data.
Oplossing: maak LCA-data en aannames openbaar
Vergroot de transparantie door alle LCA-data te publiceren, inclusief een toelichting op de gehanteerde aannames. Denk aan informatie over behandelingen (zoals verf), transportafstanden of levensduur. Dit stelt rekenaars in staat om beter onderbouwde keuzes te maken en voorkomt dat onzichtbare aannames de uitkomst van de MPG-berekening beïnvloeden.
‘Gewoon Doen’ zo aantrekkelijk mogelijk maken
Het eerste artikel in deze reeks, ‘Duurzaam materiaalgebruik in de bouw’, benadrukt dat verduurzamen vooral een kwestie is van gewoon doen. Dat wordt pas echt aantrekkelijk als systemen zoals de MPG helder, eenduidig en werkbaar zijn.
We hebben verschillende ideeën om de voorgestelde oplossingen verder uit te werken – daarover gaan we graag in gesprek, bij voorkeur vanuit een normcommissie.
Het volgende artikel in deze reeks
In het volgende artikel deelt Janneke van der Weerd, adviseur bouwfysica en duurzaamheid bij LBP|SIGHT, onze observaties en ervaringen met de duurzaamheidsuitvragen in bouwtenders.